Overslaan en naar de inhoud gaan

Mest, compost en compostwormen

Van afvalstof naar grondstof met behulp van compostwormen.

Nederland kent een hoge zuivelconsumptie. De veestapel die nodig is om te voldoen aan de vraag naar melk en zuivelproducten is door de jaren zodanig toegenomen, dat er sprake is van een nationaal mestoverschot.

De veroorzaakte vervuiling door stikstof en fosfor heeft een inmiddels kritieke grens bereikt. Een voor de hand liggende oplossing lijkt het reduceren van de veestapel, maar daarvoor dient er eerst goed beleid te komen dat de gedupeerde melkboeren voldoende tegemoetkomt. Bodemliefde houdt zich bezig met alternatieve oplossingen.

Momenteel wordt overtollige mest in Nederland uitgereden over het land van de boer, of naar elders vervoerd om te worden behandeld. Wanneer het wordt uitgereden over het land, leidt dit door uitspoeling veelal tot hoge nitraat- en fosfaatgehaltes in de omringende sloten. Daarnaast is een overschot aan drijfmest niet alleen kostbaar voor de boer, maar is deze ook in een instabiele vorm en daarmee een extra risico voor milieuvervuiling.

Bodemliefde is op zoek gegaan naar een manier om deze afvalstroom om te zetten in een stabiele compost die vruchtbaarheid toevoegt aan het land, zonder het risico van oppervlaktewatervervuiling. Hiervoor zijn we een samenwerking aangegaan met een melkveehouder aan de rand van Amsterdam waar we verschillende methodes hebben getest om instabiele drijfmest te transformeren in een compost van hoge kwaliteit. Door een proces van mixen, heet composteren en uiteindelijk omzetting door compostwormen, is het resultaat een gezonde, vruchtbare en stabiele compost. Het eindproduct kan worden uitgereden over het land van de boer met een verlaagd risico van lekkende nitraten en fosfaten en met het potentieel om vermarkt te worden als een hoogwaardige compost voor gebruik elders of bijvoorbeeld vermengd te worden in potgrond.

Om dit te bereiken, is het volgende stappenplan opgesteld:

  1. Het mengen van drijfmest met koolstofrijk materiaal:
    Drijfmest is een mengsel van uitwerpselen en urine en bevat enorm veel stikstof (N). Om deze hoge concentratie aan stikstof te stabiliseren, willen we deze binden aan koolstof (C). Om dit te doen, mixen we drijfmest met materialen die veel koolstof bevatten, zoals zaagsel, houtsnippers, gedroogde bladeren of stro. Ons doel is om een C:N verhouding te maken van ongeveer 30:1, wat ideaal is voor composteren. De koolstof is te vergelijken met een gigantische spons, of luier, die de drijfmest opneemt. Deze stap optimaliseren is cruciaal om tot een gewenst eindresultaat te komen. 
     
  2. Hete compost via een aerated static pile (ASP) systeem:
    Zodra onze mix de ideale C:N verhouding heeft, maken we een composthoop met het mengsel. Om te verzekeren dat de hoop een continue toevoer van zuurstof heeft zonder dat deze regelmatig gekeerd hoeft te worden, zullen we voor deze stap gebruik maken van een zogenaamde aerated static pile (ASP). Een ASP is een statische composthoop waar op regelmatige tijdstippen machinaal lucht door wordt geblazen. Zuurstof is een sleutelcomponent voor compostering en zorgt ervoor dat de hoop de juiste temperatuur bereikt voor snellere en veiligere compostering. Dit hete composteringsproces duurt naar verwachting 3 tot 5 weken. Compost dient een temperatuur van tenminste 55°C te bereiken gedurende drie opeenvolgende dagen om vrij te zijn van ziekteverwekkers en ontkiembare onkruidzaden. De ideale temperatuur voor dit proces ligt tussen de 55 en 70°C. Boven de 70°C beginnen potentieel gunstige bacteriën en ander bodemleven af te sterven.
     
  3. Compost voeren aan compostwormen:
    In deze fase is de temperatuur van de compost genoeg gezakt en kunnen we aannemen dat de compost al een redelijke kwaliteit heeft. Om deze nog verder te verbeteren, willen we compostwormen de compost laten verteren en uitscheiden, waardoor vermicompost, oftewel wormencompost, wordt gemaakt. Dit levert meerdere voordelen op. Het darmkanaal van compostwormen zit boordevol nuttige bacteriën die op deze manier aan de compost worden toegevoegd. Bovendien transformeren de wormen van nature de chemische binding van de elementen in de compost, waardoor de voedingsstoffen nog stabieler en ook beter beschikbaar worden voor planten. Om dit te bereiken, maken we langwerpige hopen (zwaden) van de compost en voegen hier compostwormen aan toe. De zwaden hebben een afmeting van ongeveer 50cm hoog bij 100cm breed. Nieuwe compost, dat als voer voor de wormen dient, wordt in een nieuwe hoop na twee weken toegevoegd aan een van de uiteinden van een zwad. De wormen migreren dan vanzelf naar de nieuwe voeding en tegelijkertijd wordt hierdoor mogelijk de oudere compost te oogsten.
     
  4. Oogsten:
    De compost die klaar is om te oogsten wordt door een zeefmachine gehaald om de resterende wormen (en de grotere houtige materialen) eruit te ziften en een eindproduct met een fijne structuur te krijgen. De verzamelde wormen worden opnieuw toegevoegd aan de actieve zwaden of gebruikt voor nieuwe zwaden, en de geoogste compost is klaar voor gebruik. De resultaten van dit project worden beoordeeld aan de hand van chemisch en (micro)biologisch onderzoek, dat zoveel mogelijk de normen zoals opgesteld door de European Quality Assurance Scheme in acht neemt. Ook worden groeiproeven uitgevoerd om het eindproduct te beoordelen in de vorm van een veldproef op grasweiden en op een proefplot van maïs.

 

Bekijk een korte video over dit project.

 

 

Bekijk meer projecten

Compostthee bij Kwekerij van Houtum

Kwekerij van Houtum gebruikt de TB-900 compostthee-machine van Bodemliefde.

Bekijk project

Chinampa in de Polder

Een concept voor de herontwikkeling van het Nederlandse veenweidegebied.

Bekijk project

Biodiversiteit: Tuiny Forests

Een prachtige manier om op lokaal niveau de biodiversiteit te stimuleren en de leefomgeving te vergroenen.

Bekijk project